Verslag werkconferentie Dwang en Drang 2006  
  gehouden op 1 december 2006 in Amersfoort  
  verslag door: Marije Wilmink  
     
 

ĎGeen cel maar zorgí
Het můet kunnen zonder dwang en drang

Er zijn de laatste jaren allerlei initiatieven gestart om dwang en drang in de psychiatrie terug te dringen. De instellingen zien dat veelal als een cultuuromslag die tijd kost, terwijl cliŽnten en naast-betrokkenen menen dat heel snel gestopt kan worden met separaties en andere dwangmiddelen. Alternatieven genoeg voorhanden, stellen zij.

Op de Tweede Werkconferentie Dwang en Drang die het Landelijk Platform GGZ organiseerde op 1 december 2006 passeerde een keur aan alternatieven de revue. Zoín honderd cliŽnten, familieleden en hulpverleners bogen zich over concepten als comfort rooms, gastvrijheidstrainingen en de methodiek van geweldloos verzet.

Het rondje handen opsteken waarmee dagvoorzitter Gee de Wilde van start gaat, maakt duidelijk dat zich in Amersfoort een heel gemÍleerd gezelschap heeft verzameld. Er zijn cliŽnten, familieleden en belangenvertegenwoordigers, maar ook managers uit de GGZ, politiefunctionarissen, hulpverleners en beleidsmakers. Vooral die laatste groepen zijn opvallend beter vertegenwoordigd dan op de eerste conferentie over dwang en drang in de psychiatrie, precies 364 dagen geleden. Een mooie illustratie van het gegeven dat niet alleen cliŽnten en familie zich hard maken voor vermindering van dwang en drang, maar ook steeds meer hulpverleners en andere professionals van de noodzaak daarvan overtuigd raken. Dagvoorzitter Gee de Wilde ondervraagt bijna twintig van hen kort maar krachtig over de initiatieven die ze het afgelopen jaar ontplooid hebben om hier handen en voeten aan te geven.

5 miljoen euro per jaar
De eersten die plaatsnemen op de interviewstoeltjes zijn Eugenie van Rest en Grace Herrmann van GGZ Nederland. Zij zijn eind 2005 een kwaliteitstraject rond dwang en drang gestart. Het doel: 10% minder separaties per jaar, en daarmee in 2008 een minimale daling van 30%. GGZ Nederland zet hiervoor over een periode van drie jaar lang vijf miljoen euro in, geld dat voortvloeit uit een Beleidsregel Dwang en Drang van het ministerie van VWS. In 2006 werden instellingen opgeroepen om projectvoorstellen in te dienen rond terugdringing van het gebruik van de separeer. In twee rondes zijn 35 projecten geselecteerd. In 2008 moeten deze projecten afgerond zijn en worden de resultaten bekend gemaakt.  
De zaal protesteert bij het horen van het streefcijfer van 10% per jaar. ďVeel te laag! Tien procent, dat haal je al als het thema separatie in een instelling op de agenda zet, want daarmee daalt het gebruik al meteen. Het moet toch sneller kunnen?Ē Van Rest pareert dat het GGZ Nederland te doen is om een blijvende daling. ďJe wilt niet dat er even aandacht voor komt die vervolgens weer wegebt. Voor een structurele daling van het aantal separaties is een cultuuromslag nodig en dat gaat niet zo snel.Ē Op de suggestie dat de separeerruimten gewoon gesloten moeten worden, antwoordt zij: ďJe kunt het gebruik van separatie niet tot nul terugbrengen. Het is een instrument dat altijd zal blijven bestaan. Wel kun je zeggen dat op het moment dat het toch moet, je high care biedt, dus dat iemand nooit alleen komt te zitten maar er altijd een hulpverlener bij is.Ē

Wat werkt het beste?
Projectleider Grace Herrmann vertelt vervolgens over de toekenning van de projectsubsidies van GGZ Nederland. ďDe aanvragen worden beoordeeld door een onafhankelijke commissie. Een van de criteria is bijvoorbeeld dat cliŽnten betrokken zijn bij de planvorming ťn uitvoering. Bovendien wordt gezocht naar een mooie mix van soorten maatregelen, zodat we kunnen gaan vergelijken wat het beste werkt. In 2006 hebben 15 inrichtingen geld gekregen. In de tweede ronde, die bijna is afgerond, zullen nog eens 20 van de 26 aanvragen gehonoreerd worden.Ē
Hoe wordt georganiseerd dat de verschillende gehonoreerde projecten van elkaar kunnen leren, en ook andere instellingen en betrokkenen geÔnformeerd worden over de successen en valkuilen? Herrmann: ďEr is een platform waaraan alle projectleiders deelnemen. Ook cliŽntenorganisaties en organisaties van familieleden worden hiervoor via het Landelijk GGZ Platform uitgenodigd. In december komen de eerste instellingen met hun tussentijdse bevindingen. Die gaan we volgend jaar verspreiden, onder meer via een nieuwsbrief. Ook gaan we niet-deelnemende instellingen bestoken om te zorgen dat zij eveneens projecten starten.Ē Tot slot wordt op GGZ Kennisnet (www.ggznederland.nl) binnenkort een apart gedeelte ingericht waar alle aanvragen te vinden zullen zijn.

Een vraag uit de zaal: ďWaarom worden niet ook actiegroepen of belangengroepen van cliŽnten of familie financieel ondersteund met die vijf miljoen? Die doen toch ook heel belangrijk werk?Ē Helaas, het gaat om AWBZ-geld dat alleen aan instellingen gegeven mag worden. Een heen en weertje tussen zaal, voorzitter en geÔnterviewde levert de constatering op dat GGZ Nederland wellicht kan samenwerken met andere organisaties om te proberen via andere kanalen geld voor initiatieven van cliŽnten en naast-betrokkenen te vinden. Netwerken dus!

ďBespaar me uw therapeutisch gelulĒ: crisiskaarten in Rijnmond
Dan is het tijd voor een rondje Ďpreventiemethodení. Adriaan Spaans werkt als consulent Crisiskaart bij het Basisberaad Rijnmond, dat cliŽnten in de GGZ ondersteunt. Op zoín kaart staat wat de cliŽnt wil dat er gebeurt in geval van een psychische crisis. Alle afspraken tussen cliŽnten en behandelaars staan zowel op de crisiskaart als in een dossier dat bij de crisisdiensten bewaard wordt. In Rijnmond zijn er op dit moment 119 crisiskaarten in omloop. Spaans begeleidt cliŽnten bij het opstellen van de crisiskaart, en gaat mee naar hulpverleners en betrokkenen om afspraken duidelijk te krijgen. Spaans: ďIk streef ernaar dat naast crisisopvanginstellingen ook anderen zoals familieleden, reguliere behandelaars, woonbegeleiders, thuishulp of buren de kaart ondertekenen. Op die manier worden zo veel mogelijk mensen medeverantwoordelijk gemaakt voor wat er allemaal gebeurt als iemand in crisis raakt.Ē
De ervaringen met de kaart zijn positief. ďIn Rijnmond is nu duidelijk: als iemand een crisiskaart heeft en men houdt zich er niet aan, dan volgt een driegesprek met mij erbij. Het is eerder het voortraject dat lastig is. Het duurt soms lang voordat hulpverleners het document ondertekenen. Ze zitten soms ook klem hŤ, niet handelen kan strafbaar zijn, en als ze dan geconfronteerd worden met een crisiskaart die daar haaks op staatÖ.Ē Overigens staat op de crisiskaarten niet altijd dat er geen dwang en drang toegepast mag worden. Spaans: ĒIk heb een cliŽnt die op de crisiskaart heeft opgetekend: ĎBespaar me uw therapeutisch gelul en spuit me onmiddellijk platí.Ē

Intensieve begeleiding door het ACT-team Amsterdam
Een ander preventief project is het ACT-team in Amsterdam, dat 60 dak- en thuisloze psychiatrische patiŽnten begeleidt. Gijs Francken is als ervaringsdeskundige lid van het team. Het gaat om een zeer intensieve aanpak; ieder teamlid heeft een caseload van 10 cliŽnten. ďDeze intensieve aanpak, waarbij ieder teamlid een caseload van 10 cliŽnten heeft, werkt heel goed. We zorgen ervoor dat mensen een huis krijgen, aan de medicijnen gaan zodat ze zichzelf beter gaan voelen en minder overlast veroorzaken, een uitkering krijgen zodat ze niet hoeven te jatten. En je ziet dat het aantal crisisopnames daardoor sterk afneemt.Ē

De Bascule gaat voor de geweldloze aanpak
Ook in de jeugdpsychiatrie is men bezig met het terugdringen van dwang en drang. Een voorbeeld is het kinder- en jeugdpsychiatrisch ziekenhuis De Bascule. Met behulp van subsidie uit de projectenpot van GGZ Nederland is men hier bezig met het invoeren van de methodiek van geweldloos verzet. Projectleider Anne Pauline Cohen, begeleider Ron Ottenbros en psychiater Nick Goddard vertellen over de achtergronden. Anne Pauline: ďAls je jongeren in de separeer zet, reageer je in feite met geweld op geweld. Die spiraal willen we doorbreken. We maken daarbij gebruik van de methodiek van geweldloos verzet die is ontwikkeld door de IsraŽlische professor Haim Omer. Zijn methodiek is bedoeld voor ouders en kinderen, en gaat ervan uit dat je niet met geweld op geweld moet reageren, maar op een andere manier kenbaar moet maken dat je geen geweld wilt. We zijn dat nu als team gezamenlijk aan het omzetten naar een klinische setting.Ē
Het klinkt allemaal zo logisch, zo stelt iemand uit de zaal. Heb je nu echt geld nodig voor het aanleren van simpele interactievaardigheden om strijd te negeren? Ottenbros: ďJazeker, want de beheerscultuur zit als het ware in de muren van het gebouw ingebakken. En het is behoorlijk tegennatuurlijk om in een conflict met een jongere niet tegen hem te gaan opboksen, om niet boos te worden in reactie op grote boosheid. Dat kost echt training en supervisie, om dan rustig te gaan zitten, een time-out te nemen, de jongere de kans te geven om met ideeŽn te komen hoe verder te gaan.Ē

Visiteren in de jeugdinrichtingen

Jolijn Santegoeds, woordvoerster van de jongerenactiegroep ĎTekeer tegen de isoleerí, vindt dat De Bascule met dit project de spijker op de kop slaat. ďJongeren in de psychiatrie hebben aandacht nodig, niet de isoleer! Dat idee van geweldloos verzet is echt helemaal goed!Ē  Zij wordt ter plekke door de medewerkers van de Bascule uitgenodigd om een kijkje te komen nemen, wat zij graag aanvaardt!
Santegoeds deelt plastic handschoenen uit, die iedereen van een handtekening kan voorzien. Deze alternatieve handtekeningenactie is gekeerd tegen het voortdurend anaal visiteren van jongeren die na verlof terugkeren in jeugdinrichtingen. Aan de actie wordt enthousiast gevolg gegeven.

Alles liever dan de separeer?
Jan Boogaarts en Klaas Bets zijn projectleider en waarnemend geneesheer-directeur bij Dijk en Duin in Noord-Holland. Hun project richt zich op het instellingsbreed terugdringen van het gebruik van de separeer. Boogaarts: ďNu zie je dat alles zo richting de separeer koerst. Maar er zijn ook alternatieven, zoals medicatie of fixatie. Met je cliŽnt moet je uitzoeken of die niet te prefereren zijn.Ē De zaal roert zich onmiddellijk. ďMedicatie is ook nog altijd dwang en drang, dat is geen alternatief!Ē Boogaarts: ďWŪj horen vrijwel altijd: alles liever dan de separeer. Maar in elk geval: het idee is dat vroeg in het proces van agitatie wordt gezocht naar alternatieven. Dat kan ook zijn: de deur open doen en iemand tien minuten buiten laten wandelen, de psychiater erbij halen, met de familie overleggen. Als er uiteindelijk toch dwang wordt toegepast, dan zo kort mogelijk. Dus niet per definitie voor een hele nacht erin.Ē Na afloop vinden dan evaluatiegesprekken plaats. Boogaarts: ďEen verpleegkundige die zich heel erg bedreigd had gevoeld door een agressieve patiŽnt, hoorde tijdens zoín gesprek bijvoorbeeld hoe bang die patiŽnt was geweest. Daar had die hulpverlener helemaal geen oog voor gehad. Iets waar hij de volgende keer dan wel rekening mee kan houden.Ē

Hotelgoeroe traint verpleegkundigen in gastvrije zorg
De Parnassia Groep Den Haag is dit jaar begonnen met het project Gastvrije Zorg. Doel is 30% reductie van de separeer in twee jaar, en in 2012 separeervrij. Er zijn al acht van de 30 separeers weg, en dit jaar gaan er nog eens zes uit. Bernadette van Gigch: ďMaar je moet meer doen dan weghalen, je moet zorgen dat ze niet meer nodig zijn. Dit doet Parnassia door zowel in bejegening als in de aankleding van het gebouw vraaggestuurd en klantgericht te werken.Ē Gee de Wilde: ďGastvrijheid, klantgerichtheid: dat zijn kreten die in elk beleidsplan van elke instelling staan. Hoe doe je dat in de praktijk?Ē Ingrid Vluggen: ďVerpleegkundigen hebben trainingen gekregen van een goeroe uit het hotelwezen om te leren hoe je inspeelt op de behoeften van je klanten, ze met egards behandelt. Ook zijn twee gesloten afdelingen omgeturnd tot leuke, gezellige woonruimtes. Het gaat erom een patiŽnt niet te zien als zieke, maar als mens in nood die zich veilig moet voelen en aandacht en zorg op maat moet krijgen.Ē Dit als aanvulling op twee eerdere projecten waarbij bewustwording van dwang en drang in de hele instelling en kennis en vaardigheden (waaronder agressietraining) centraal stonden.

Intensive care units
Justine Theunissen, sociaal-psychiatrisch verpleegkundige bij De Gelderse Roos, vertelde op de vorige conferentie over de afdeling Siependaal, die door een andere inrichting en een andere bejegening volledig separeervrij is geworden. Men wil deze aanpak nu over de hele organisatie verspreiden, zodat die in 2010 volledig separeervrij is en er in het uiterste geval alleen nog intensive care wordt geboden. Theunissen: ďOnze aanpak is gericht op behoud van het contact met patiŽnten, dus van die verpleegpost af. Verpleegkundigen worden getraind op preventieve en communicatieve vaardigheden. Belangrijk zijn daarnaast een goed contact met familie en naasten, en een goede aansluiting op de ambulante zorg, zodat er meer kennis over de patiŽnt voorhanden is.Ē
Wat moeten we verstaan onder die intensive care of de term high care die eerder al viel, zo vraagt iemand uit de zaal zich af. Is dat niet de zoveelste vermomming van wat eerst de isoleer en toen de separeer heette? Directeur-geneesheer Hans Hesta van De Gelderse Roos: ďHet gaat om intensieve zorg in een aparte ruimte die gemaakt is om veiligheid te bieden. Met voldoende plek voor verpleegkundigen en eventueel familie als hun aanwezigheid helpt om veiligheid te scheppen voor de patiŽnt. Het is echt iets anders dan een separeercel. We moesten ook speciale toestemming hebben van de inspectie voor het vervangen van de verplichte separeer door dergelijke intensive care units.Ē

Bange verpleegkundigen
De Gelderse Roos heeft gekozen voor een top-downbenadering. Gaan alle afdelingen en alle psychiaters makkelijk mee met deze nieuwe koers binnen Gelderse Roos? Nee, zo vertelt Hesta. ĒMaar het point of no return is bereikt. Je kunt niet meer zeggen: we kunnen niet zonder separeren. Ga maar kijken in al die landen om ons heen waar ze niet meer separeren.Ē
In de zaal bestaat toch nog twijfel in hoeverre het terugdringen van dwang & drang hoog op de agenda van psychiaters staat. Cecile aan de Stegge, lid van de onafhankelijke projectbeoordelingscommissie, vraagt aan Hans Hesta of wij er van op aan kunnen dat hij het aan de orde zal stellen op het eerstvolgende voorjaarscongres van psychiaters. Die toezegging krijgt ze. ĒEn geloof me, er is geen weg terug. De separeer zal verdwijnen.Ē 
Bij Spatie staat het in hun kracht zetten van verpleegkundigen centraal, vertelt Hilde Vergeer. ďHet zijn vaak de verpleegkundigen die geen afscheid willen nemen van de separeer. Omdat ze bang zijn. Je moet ze dus instrumenten in handen geven. Zoals een risicoanalyse bij de intake zodat ze beter weten wat hun met een patiŽnt te wachten staat. En genoeg back-up om met een andere manier met patiŽnten om te durven gaan.Ē

Comfort Rooms en stripkamers
Comfort Rooms heet het anti-separeerproject dat door Mediant is ontwikkeld. Hans Poelert en Renť de Veen zijn net terug van een studiereis samen met cliŽnten naar Amerika, waar comfort rooms al een tijdje ingeburgerd zijn. Het gaat om rustruimtes die als preventieve interventie worden ingezet. ďMet een prettige stoel, prettige muziek, gewoon een fijne ruimte die helpt om weer rustig te worden.Ē Is dat geen puur cosmetische aanpassing, die in essentie neerkomt op hetzelfde als de separeer? Poelert: ďNee, het is onderdeel van een hele aanpak om separeren te voorkomen. Het gaat er ook om anders naar patiŽnten te kijken, hen te helpen in plaats van met hen te knokken. In die rustruimtes kunnen hulpverleners met oversture mensen in gesprek om verdere escalatie te voorkomen. Maar daarnaast doen we ook andere dingen, zoals gesprekken organiseren met patiŽnten over de sfeer op de afdeling.Ē
Een variant op de Comfort Room die vanuit de zaal wordt ingebracht is de stripkamer. ďEen kamer waar je steeds iets weg kunt halen als de cliŽnt aangeeft dat hij te veel prikkels krijgt. Het idee is dat je niet de cliŽnt verhuist naar een afzonderlijke ruimte, maar weghaalt wat op dat moment teveel is.Ē

Geef de cliŽnt de regierol
Uit de zaal komt de tussentijdse opmerking dat al die instellingsprojecten in feite op elkaar lijken. ďDe echte verandering is als hier cliŽnten komen zitten die komen vertellen wat hun plannen zijn!Ē Bert Aben van de CliŽntenbond: ďHet klinkt mij toch allemaal veel te veel van bovenaf opgelegd. Als iets dat de psychiaters en verpleegkundigen wel of niet doen. Terwijl we naar een systeem toemoeten waarbij cliŽnten zelf bepalen hoe de psychiatrie ingezet wordt. Geef de cliŽnt de regierol! Ze moeten zelf werken aan hun eigen herstel, en weten vaak zelf heel goed wat het beste proces is. Als er in behandelplannen goede afspraken gemaakt zijn, dan kan die isoleer er helemaal uit. In het buitenland kan het, dus in Nederland moet het ook kunnen.Ē
Wim Janssen van GGNet vertelt daarop over het onderzoek dat hij deed naar separeren in binnen- en buitenland. Volgens hem moet het beeld bijgesteld worden dat wij het in Nederland zo slecht doen. ďWant ook in het buitenland worden dwang- en drangmaatregelen ingezet. Dan hebben ze bijvoorbeeld netbedden, bedden met hekken en netten eromheen. Dan hebben ze geen separeer, maar bellen ze bij crisis wel of ze een netbed mogen hebben!Ē
Hans Slijpen van de politie Utrecht voegt daaraan toe dat we buitenlandse aanpak niet te zeer ophemelen. ďWant ook in bijvoorbeeld Amerika waar vaak naar gewezen wordt zijn ze soms uitermate repressief. Daar zitten heel veel van de moeilijkste psychiatrische patiŽnten simpelweg in de gevangenis. Ja, dan kan je in psychiatrische instellingen wel met geen separatie toe. Ē

ĎOnze jongens willen geen hulpverleners, maar een bondgenootí
Een project dat heel sterk uitgaat van de wensen van cliŽnten, is dat van Haagland Rivierduinen. Op een gesloten afdeling met jonge mannelijke patiŽnten met meervoudige psychische problematiek is men gaan werken vanuit de presentiemethode. Sociaal-psychiatrisch verpleegkundige Kaspar van den Berg: ďDat betekent dat je niet meer vanuit afstand en regelgeving werkt, maar vanuit nabijheid. Onze jongens willen geen hulpverlener, maar een bondgenoot. En dus hebben we de hele boel opengegooid. Geen gesloten kantoorruimtes meer, geen plek waar je je als hulpverlener kunt terugtrekken, maar gezamenlijke ruimtes, vrije toegang tot de koffiemachines en de koelkast, dat soort zaken.Ē Het is een methode die veel vergt van de mensen op de werkvloer, er zijn ook collegaís weggegaan die het niet aankonden. ďMaar de resultaten zijn verbluffend. Er is veel minder agressie en waar die er wel is worden hulpverleners ontzet door medecliŽnten. Ook zijn er cliŽnten die als hopeloze gevallen werden gezien, en die nu buiten de kliniek konden gaan wonen of van de medicatie af zijn. En die enkele keer dat er toch nog gesepareerd wordt, gebeurt dat altijd met een hulpverlener erbij.Ē (Meer info over dit project staat in het laatste rapport van het Trimbos Instituut over dwang en drang: Inventarisatie van goede praktijken in de langdurige gesloten zorg, zie www.trimbos.nl.)

Dwang en drang is niet altijd slecht
Ervaringsdeskundige Marlieke de Jonge houdt vanuit de zaal een pleidooi voor verbindende hulpverlening. Zij stelt dat het er niet altijd om gaat dwang en drang te voorkomen, want dat zijzelf als ĎstuiterpatiŽnteí soms ook dwangmaatregelen nodig heeft. ďAlleen wil ik het op een manier waarop die niet schadelijk is voor mij. En dus gaat het erom dat ik bondgenootschappen met hulpverleners afsluit. Dat ik aangeef wat ik wel en niet wil, door een zelfbindingscontract, een crisisplan, een communicatiestoestemming aan mijn hulpverleners. Het is belangrijk dat hulpverleners en cliŽnt samen ťťn koers varen, dat niet elke hulptroep zijn eigen beleid voert en de cliŽnt maar in een spagaat hangt. En dat ze niet voor mij gaan denken, maar vragen wat ik wil.Ē

Gele kaarten uitdelen: de deelnemers aan het woord
Dan is het tijd voor de uitkomst van de kaartenactie. Alle deelnemers aan de conferentie kregen in de pauze twee gele kaarten met de tekst ĎMaak GGZ beter: geen cel, maar zorgí. Eentje waarop ze tips voor het Platform GGZ konden opschrijven, en eentje waarmee ze boodschappen aan derden (politiek, instellingen) konden versturen. De bus met gele kaarten voor het platform wordt aan het einde van de conferentie geleegd. Hieronder een selectie uit de tips (die toch ook deels aan het adres van GGZ-instellingen en politiek gericht bleken te zijn).

Tips voor de instellingen

         Zorg dat er goed geluisterd wordt naar de patiŽnt en gepraat wordt met de patiŽnt, voordat er tot handelen wordt overgegaan. Vraag wat er aan de hand is en waarom, en of er een alternatief voor separatie is. Neem geen eenzijdige besluiten. En check altijd of een separatie al of niet terecht is (geweest). Betrek de cliŽnt hierbij.

         Zorg voor meer aandacht voor de-escalerend werken; geef trainingen op het gebied van gesprekstechnieken en interactievaardigheden, stel bijscholing van hulpverleners door de training ďCliŽnt-HulpverlenerĒ verplicht. Door meer interactievaardigheden is minder fysieke agressiehantering nodig.

         Op gesloten afdelingen moet de totale zorg verbeteren! Meer dagbesteding naar keuze van de patiŽnt. Meer faciliteiten, zoals een sportzaal, een computerruimte, een moderne gezellige leefruimte. Probeer een echte leefgemeenschap met elkaar te vormen. Het scheelt 75% agressie-incidenten en separatie.

         Wanneer een patiŽnt volgens de hulpverlener separatie nodig heeft, probeer dan eerst ťťn of meer medepatiŽnten erbij te betrekken voor advies of voor een gesprek met de betreffende patiŽnt. Maak sowieso meer gebruik van ervaringsdeskundigen-als-hulpverleners binnen de instellingen. PatiŽnten kunnen elkaar prima helpen.

         Zorg dat er naar de patiŽnt en zijn familie wordt geluisterd als ze aangeven dat hulp nodig is. Dit kan een crisis voorkomen. Dus: helpen als het nodig is, ook buiten kantooruren.

         Geef cliŽntenorganisaties en bewegingen vanaf begin af aan een duidelijke rol. Organiseer meer ontmoetingen tussen cliŽntenraad en hulpverleners.

 

Tips voor beleidsmakers en politiek

         Psychiatrische klinieken en opvangplaatsen moeten kleinschaliger worden, zodat het overzicht en het toezicht beter is. Door vermindering van het aantal patiŽnten krijgen ze de zorg die ze nodig hebben. En geef iedereen een behoorlijke ťťnpersoonskamer.

         Zorg dat bij nieuwbouw geen nieuwe separeers meer gebouwd worden.

         Sluit alle separeers.

         Schaf naar Italiaans voorbeeld alle GGZ-klinieken af. Dan is er ook geen dwang en drang meer.

         Geef cliŽntenraden dezelfde wettelijke status als personeelsraden. Nu hebben ze bijvoorbeeld geen vetorecht, zoals de Ondernemingsraden. En zorg dat familieraden dezelfde wettelijke status krijgen als cliŽntenraden.

 

Tips voor GGZ Nederland

         Let er bij de projecten op, dat de cliŽntenraden van het begin af aan betrokken worden.

         De meeste projecten gaan over een verandering in bejegening. Iets waar toch geen geld voor nodig is? Integreer het afschaffen van separeren gewoon in de totale behandeling en neem het op in het behandelplan.

         Geef meer ondersteuning aan kleinschalige- en buurtprojecten (integratie) om vereenzaming te voorkomen.

 

Tips voor de werkgroep Dwang en drang

         Houd in de gaten dat niet of minder separeren gťťn doel op zich wordt. Het is ťťn van de voorwaarden voor goede zorg.

         Besteed niet alleen aandacht aan separaties, maar ook aan andere dwang en drang zoals dwangmedicaties.

         Schrijf veel artikelen, en benader media. Zo verspreid je kennis over het onderwerp.

         Zorg voor veel steunbetuigingen aan de actiegroep Tekeer tegen de Isoleer van Jolijn Santegoeds.

         Zorg dat er ook geld komt voor cliŽntenraden en projecten in het ambulante circuit, niet alleen voor projecten binnen instellingen.

Tot slot nog deze opmerking uit de zaal: ďWe hebben het hier nu met elkaar heel eensgezind over het tegengaan van dwang en drang, maar je ziet ook een tendens naar meer maatschappelijke repressie. Er zijn ook psychiaters en instellingen die vragen om meer te mogen doen tegen de wil van patiŽnten in. Dus zo eenduidig is dat nog niet, dat het verminderen van dwang en drang een onomkeerbaar proces is.Ē Gee de Wilde stelt dat het een kwestie is van die tendens bestrijden door goede voorbeelden te geven. Ook heeft de werkgroep dwang en drang van het Landelijk Platform GGZ een subsidieverzoek uitstaan bij een groot fonds, zodat het actie kan gaan ondernemen om instellingen die nog geen plannen hebben om drang en dwang te verminderen, gericht te gaan benaderen. ďHet is een kwestie van veel en blijvend druk uitoefenen op degenen die verantwoordelijk zijn voor de enorme hoeveelheid dwang en dring die in de psychiatrie nog altijd gebruikt wordt.Ē

Door Marije Wilmink